🔴Μικρός φόρος τιμής σ' όλες τις γυναίκες - αγωνίστριες της φυλακής και της εξορίας

Οι μαγείρισσες στο Τρίκερι. Η Λελέ όρθια, δεύτερη από αριστερά 

Ας μου συγχωρεθεί μια πολύ προσωπική αναφορά στη συλλογική μνήμη: Την Πέμπτη, 4 Ιούνη, αντίκρισα για πρώτη φορά στη ζωή μου το Τρίκερι, τόπο όπου μαρτύρησαν, στη διάρκεια του Εμφύλιου και μετά, χιλιάδες γυναίκες και άντρες, αγωνιστές της Εθνικής μας Αντίστασης.

Από τη Μάρω Δημάκου*

Τρεις μέρες ύστερα, έχοντας επιστρέψει στην Αθήνα, νιώθω ότι μπορώ πια να μιλήσω για τα ανείπωτα συναισθήματα, εικόνες, μνήμες, σκέψεις, που μου γεννήθηκαν αυτή την πρώτη φορά, όταν μπαίναμε στο μικρό λιμάνι του νησιού, όταν πάτησα το πόδι μου στη γη του, όταν ανηφόρισα προς το Μοναστήρι, όπου γύρω του κατασκήνωναν οι εξόριστοι, όταν κατέβηκα στο λιμάνι, όταν κολύμπησα σε μια πανέμορφη παραλία λίγο πιο πέρα, όταν έφαγα και ήπια μαζί με φίλους στο ταβερνάκι της παραλίας, όταν έφαγα και ήπια μαζί με φίλους στο ταβερνάκι της παραλίας, όταν έφευγα κι έπαιρνα τον δρόμο της επιστροφής.

Θέλω να ξύνω τις πληγές μου, όχι τόσο για να πονέσω, όσο για να σκάψω πιο βαθιά, να βρω όλο και περισσότερες αιτίες γι' αυτές, παρόλο που ξέρω ότι δεν θα τελειώσει ποτέ αυτό μέχρι να φύγω κι εγώ οριστικά από τον κόσμο τούτο. Το προφανές της πληγής είναι, όπως έχω πολλές φορές αναφέρει εδώ, η εξορία της μάνας μου, όταν ακόμα δεν είχα γεννηθεί, στη Χίο, στη Μακρόνησο και στο Τρίκερι, αλλά κι αργότερα, στη διάρκεια της χούντας, όταν ήμουν παιδί. Η αναφορά τους, κι ένας κόμπος στον λαιμό.

Γι' αυτό, από τότε που πήγα στη Γυάρο και στην Αλικαρνασσό, για να δω τη μάνα μου, και στη Λέρο, για τον πατέρα μου, είπα στον εαυτό μου ότι δεν θέλω να ξαναπάω σε τόπους εξορίας ως απλός επισκέπτης. Το Τρίκερι ήταν η εξαίρεση. Μου είχε μιλήσει η μάνα μου τόσο θετικά για τη ζωή της εκεί, κοντά στις συναγωνίστριές της, για την οργάνωση της καθημερινότητάς τους, για την καθαριότητα, το μαγείρεμα, το ράψιμο, τη διασκέδαση, τα μαθήματα μουσικής, τραγουδιού, ξένων γλωσσών, ιστορίας, γεωγραφίας, φιλοσοφίας, για τις γιορτές, για τα μασκαρέματα με αυτοσχέδιες στολές. Κι ακόμα για τη ζεστασιά στις σχέσεις τους, τους φιλικούς δεσμούς που είχαν αναπτυχθεί, την αλληλεγγύη τους, τη δύναμη της ενότητας και της συλλογικότητας που τις χαρακτήριζε στο κάθε τους βήμα. Μόνο αυτά.

Τίποτα για το μαρτύριό τους χειμώνα - καλοκαίρι να αντιμετωπίζουν της φύσης τα καμώματα, τίποτα για το άθλιο συσσίτιο, την πείνα, τις κακουχίες, τις αρρώστιες που τις μάστιζαν, τίποτα για τα καψόνια, τα σωματικά και ψυχικά βασανιστήρια στα οποία τις υπέβαλλαν οι ανθρωποφύλακές τους. Παράξενο, αλλά πρώτη φορά, με την ευκαιρία της επίσκεψής μας, διάβασα αναλυτικά για τις περιπέτειες αυτών των γυναικών και των μωρών τους, όσες είχαν τότε μαζί τους και τα παιδιά τους. Δεν τα φανταζόμουν; Δεν ήθελα να τα φανταστώ; Ήθελα να μείνω σ' αυτά τα "όμορφα" που μου διηγόταν η Λελέ, δεν ήθελα να μάθω; Αναρωτιέμαι...

Σκάβοντας λοιπόν την πληγή, σκέφτομαι και πάλι εκείνην που μου μετέφερε την αίσθηση αυτή. Τη μάνα μου. Και πιστεύω ότι δεν ήταν μόνο η έννοια της μάνας να μην πληγώσει το παιδί της, αλλά και η προσωπική ματιά της για τη ζωή και τον κόσμο. Έδιωχνε από μόνη της τα άσχημα, έβλεπε τη θετική πλευρά - πάντα υπάρχει και στα χειρότερα - και προχωρούσε. Δεν ξεχνούσε αλλά προχωρούσε. Ομολογώ ότι, ξέροντας τι πέρασε - και πέρασε πολλά όχι μόνο στην εξορία - χωρίς να σκύψει το κεφάλι, πάντα αισιόδοξη, πάντα κοιτώντας μπροστά, χωρίς να χάνει την αγωνιστικότητά της, πονάω, αλλά και καμαρώνω, κι ακόμα καταλαβαίνω γιατί και ο πόνος και η περηφάνεια, όσο περνούν τα χρόνια, μεγαλώνουν μαζί.

Μικρός φόρος τιμής σ' όλες τις γυναίκες - αγωνίστριες της φυλακής και της εξορίας.

Τρεις μέρες μετά την επίσκεψη στο Τρίκερι.

*μέλος της Επιτροπής Πολιτιστικών Δράσεων και τ. μέλος Δ.Σ. ΠΕΣΕΚ
🔗φωτογραφία, κείμενο από fb Μάρως Δημάκου