Το σχολείο της νεοφιλελεύθερης εκπαιδευτικής αντιμεταρρύθμισης σκοτώνει (με αφορμή το θάνατο της Σοφίας Χρηστίδου)

“Violence is initiated by those who oppress, exploit, who fail to recognize others as persons, not by those who are oppressed, exploited and unrecognized” («Η βία ξεκινά από εκείνους που καταπιέζουν, που εκμεταλλεύονται, που δεν αναγνωρίζουν τους άλλους ως πρόσωπα· όχι από εκείνους που είναι καταπιεσμένοι, εκμεταλλευόμενοι και μη αναγνωρισμένοι.» (Paulo Freire)

Από τον Πέτρο Νομικό*

Χρειάστηκε ο θάνατος της συναδέλφισσας Σοφίας Χρηστίδου για να αποδείξει τις θανατηφόρες εργασιακές και παιδαγωγικές συνθήκες υπό τις οποίες δίδασκε ως... περιοδεύουσα καθηγήτρια αγγλικής. Η Σοφία ήταν μέλος αυτής της ανήκουστης κατηγορίας των τοπικά περιοδευόντων εκπαιδευτικών, μιας ηπιότερης εκδοχής της μεγαλύτερης αθλιότητας των πανελλαδικά περιοδευόντων εκπαιδευτικών με ελαστικές σχέσεις εργασίας.

Αν εξαιρέσουμε τον υφέρποντα και φασίζοντα κοινωνικό κανιβαλισμό, που κουνάει δώθε κείθε το δάκτυλο ζητώντας αυστηρότερη επιτήρηση, αστυνομοκρατούμενα σχολεία, σκληρότερη τιμωρία και περισσότερη βία σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που μαστίζεται από χρόνια και επαναλαμβανόμενα ξεσπάσματα βίας κατά πάντων, λίγες ήταν οι ψύχραιμες φωνές που έστρεψαν το βλέμμα στον ένοχο.

Αυτές οι φωνές έχουν ήδη πολύ σωστά υποδείξει έναν τεράστιο κατάλογο νομοθετημάτων, κοινωνικών συνθηκών αλλά και εμφυτευμένων, ιδεολογικά εκλογικευμένων παραλογισμών:

• Η εγκατάσταση ενός πλαισίου γενικευμένου διοικητισμού, ασφυκτικής επιτήρησης και γραφειοκρατικής φρενίτιδας που αποξηραίνει κάθε επαγγελματική ικμάδα των εκπαιδευτικών.
• Ο εξετασιολαγνικός παροξυσμός δια του οποίου το κράτος επαγγέλλεται ότι θα θεραπεύσει το ήδη εξετασιοκεντρικό σχολείο του νόμου 1566, αλλά που, στην πραγματικότητα, λογαριάζοντας τη γνώση ως ένα σωρό από ατάκτως ερριμμένα lego δεξιοτήτων, αποπροσωποποιεί τη διδασκαλία για να αφαιρέσει κάθε δυνατότητα διδακτικής πρωτοβουλίας από τον εκπαιδευτικό και να υποβιβάσει, από τη μια, τον ίδιο σε εκφωνητή ενός οργουελικού σώματος διδακτικής ύλης και, από την άλλη, το μαθητή σε αδρανές δοχείο υποδοχής αυτών των lego.
• Η έλλειψη αναγκαίων υποστηρικτικών δομών του εκπαιδευτικού έργου μαζί με τον αποδεκατισμό και την υποστελέχωση και την επιφόρτιση  των υπαρχόντων.
• Η de facto κατηγοριοποίηση των σχολείων με τα πρότυπα – πειραματικά – Ωνάσεια, η οποία εξωθεί τα παιδιά με χαμηλότερες σχολικές επιδόσεις, άρα περισσότερα μαθησιακά προβλήματα, προς τα υπόλοιπα σχολεία, δημιουργώντας ολόκληρα τμήματα, συχνά 27μελή, όπου τέτοια παιδιά συνωστίζονται, φτάνοντας να αποτελούν την πλειοψηφία τους.
• Το αδιάκοπο, ιδίοις αναλώμασιν, κυνήγι προσόντων στο οποίο καθηλώνει τον εκπαιδευτικό η αξιολόγηση.
• Η «αξιολογική» κατάταξη των πάντων: από τα σχολεία και τους εκπαιδευτικούς μέχρι τα διδασκόμενα μαθήματα και τους μαθητές.
• Η βία της καταστολής των δημοκρατικών δικαιωμάτων.
• Η βία του μισθού που δεν φτάνει.
• Η τρομακτική έλλειψη προσδοκιών από τους νέους.
• Οι γενοκτονίες και ο πόλεμος που πλησιάζει.
• Η απαλλοτρίωση και ιδιωτικοποίηση του δημόσιου χώρου και οι αβίωτες πόλεις του real estate «εξευγενισμού».
• Η διάχυτη βία που απλώνεται στον κοινωνικό ιστό και μέσα στην ίδια την πυρηνική αστική οικογένεια.
• Οι γυναικοκτονίες, τα Τέμπη, οι πνιγμένοι στα σύνορα…...

Πού να τελειώσει κανείς;

Κι όμως, η αδικοχαμένη συνάδελφος δεν αντιστοιχεί στη φιγούρα του εκπαιδευτικού που αντιστέκεται σε όλες αυτές τις πληγές της εκπαίδευσης. Αντίθετα και ανεξάρτητα από τα προσωπικά της κίνητρα, ταιριάζει μάλλον με τη φιγούρα του εκπαιδευτικού που καταφάσκει στο κυρίαρχο πρότυπο και μαζεύει προσόντα, πτυχία, μεταπτυχιακά και σεμινάρια. Παρ’ όλους όμως τους τίτλους σπουδών, που ασφαλώς κοσμούν την ίδια, η Σοφία είχε την ατυχία να διδάσκει αγγλικά, κάτι που ουδείς ποτέ έμαθε στο σχολείο, αφού το μάθημά της έχει από το ίδιο το σχολικό σύστημα καταχωρηθεί ως «δευτερεύον» και, στη συνείδηση των μαθητών, ως «η ώρα του παιδιού». Θα χρειαζόταν άραγε να σημειωθεί, ότι για την κοινή αυτή μοίρα των εκπαιδευτικών αγγλικής γλώσσας, ας σημειωθεί, δεν θα μπορούσε να ευθύνεται η ίδια; Εδώ, είτε φταίει το ίδιο το σχολικό σύστημα είτε όλα, συλλήβδην, τα ξενόγλωσσα πανεπιστημιακά τμήματα .

Έτσι, ούτε όλοι οι τίτλοι σπουδών του κόσμου δεν θα έφταναν για να την βγάλουν από το διπλό καθεστώς του γυρολόγου εκπαιδευτικού και του σάκου του μποξ για την εκτόνωση των εντάσεων που τα περιούσια, «κύρια» μαθήματα προσθέτουν το δικό τους άχθος πάνω στο σωρό των παροξυνόμενων εντάσεων του κοινωνικού περιβάλλοντος, του σταυρού που ήδη κουβαλούν στους ώμους τους τα παιδιά καθώς έρχονται στο σχολείο.

Όλα φαίνεται να οδηγούν στο ίδιο σημείο. Από όποια πληγή της εκπαίδευσης κι αν ξεκινήσει κανείς, υπάρχει πάντα ένα προφανές λογικό νήμα που οδηγεί στο θάνατο της Σοφίας, μόνο που κανένα από αυτά δεν επαρκεί από μόνο του για να τον εξηγήσει. Ακριβώς από αυτό το γεγονός, τα συστημικά ΜΜΕ και τα λοιπά φερέφωνα του αστισμού αρύονται το θράσος, να αναγνωρίζουν τούτο ή εκείνο το «πρόβλημα» αλλά απλώς και μόνο ως επίφαση αμεροληψίας και προκειμένου να καταχωρίσουν τελικά το θάνατο της Σοφίας, (έναν ακόμη στην ατέλειωτη σειρά των θανάτων που γεμίζουν τις οθόνες της TV), ως ατυχή έκβαση μιας, χωρίς άλλο, εξαιρετικής όσο και απρόβλεπτης κατάστασης: μιας υπερβολής της «κανονικής» διαμάχης μαθητών – εκπαιδευτικού, την οποία η καθυστερημένη, ίσως, απόκριση του διοικητικού μηχανισμού θα είχε επιτρέψει να συμβεί.

Κάποιοι από δαύτους θα ζητήσουν ακόμα περισσότερη επιτήρηση – πειθάρχηση – τιμωρία των παιδιών, με τους εκπαιδευτικούς σε ρόλο παιδονόμου, συνεπικουρούμενου ίσως από κάποιο είδος σχολικής χωροφυλακής κατά τα πρότυπα της πανεπιστημιακής. Κάποιοι άλλοι, θα ζητήσουν ακόμα περισσότερη αξιολόγηση – επιτήρηση – σκληρότερο πειθαρχικό έλεγχο - περισσότερες πλατφόρμες καταγγελίας σε βάρος των εκπαιδευτικών, για να μάθουν να «διαχειρίζονται» την τάξη τους.

Πολλοί θα ζητήσουν και τα δύο μαζί αδιαφορώντας αν, με τον τρόπο αυτόν, ακυρώνεται το σχολείο ως τέτοιο, μετατρεπόμενο σε πεδίο μάχης όλων εναντίον όλων.

Ωστόσο, αν θελήσει κανείς να αρνηθεί τον παραλογισμό της ολοένα και  περισσότερης βίας ως αντίδοτου στην ενδημούσα βία, δεν έχει παρά να κάνει ένα βήμα πίσω από αυτό τον κυκεώνα των προβλημάτων της εκπαίδευσης, για μπορέσει να αναγνωρίσει την εν εξελίξει εκπαιδευτική και κοινωνική αντιμεταρρύθμιση. Υπάρχει εδώ ένα ποιοτικό άλμα σε αυτή τη συνάρθρωση, όλων αυτών των μικρών και μεγάλων αυταρχισμών, παραλογισμών και ιδεολογημάτων, σε μία στρατηγική που εκπορεύεται από τα διευθυντήρια του Μεγάλου Θύτη, της κυρίαρχης τάξης και που μολύνει το εκπαιδευτικό οικοδόμημα από την κορυφή μέχρι τη σχολική αίθουσα.

Δεν είναι πια διαφορετικό πρόσωπο ο θύτης από το θύμα˙ οι ρόλοι συγχέονται και εναλλάσσονται. Ο εκπαιδευτικός της τάξης, θύμα ο ίδιος της κρατικής ιεραρχίας, εκπροσωπεί και διεκπεραιώνει το έργο της καταπίεσης των μαθητών του από το αστικό σχολείο. Κι εκείνοι, με τη σειρά τους, μπορούν διά μιας από θύματα να μετατραπούν σε θύτες, προπηλακίζοντας, ενδεχομένως μέχρι θανάτου, τον εκπαιδευτικό, ενώ οι αποπροσανατολισμένοι γονείς-πελάτες, θύματα οι ίδιοι της κυρίαρχης αφήγησης και του καθημερινού κυνηγητού της επιβίωσης, γίνονται επίσης θύτες και απαιτούν την καταναγκαστική, βίαιη πειθάρχηση των δασκάλων και των συμμαθητών, αλλά όχι του ίδιου του παιδιού τους.

Ο Μεγάλος Θύτης παράγει έτσι το σχολείο που τον βολεύει: ένα σχολείο ζούγκλα αντιμαχομένων ανθρώπινων μονάδων. Ένα σχολείο, στο οποίο εκείνος θα έχει τη δυνατότητα να απαξιώνει, όποιον κάθε φορά θέλει να πειθαρχήσει απλώς δείχνοντάς τον. Πότε τους εκπαιδευτικούς, όταν θέλει να τους εξουθενώσει εργασιακά, να καθυποτάξει πειθαρχικά και να εξευτελίσει μισθολογικά, και πότε τα παιδιά, όταν θέλει να τα σπρώξει βαθύτερα στην κρεατομηχανή των εξετάσεων, να κάμψει κάθε αντίστασή τους στη λοβοτομή των δεξιοτήτων και στον κατακερματισμό τους σε ανταγωνιστικά αστικά υποκείμενα, που δεν τους επιτρέπεται να ονειρεύονται τίποτε περισσότερο από τη μισθωτή σκλαβιά.

Δεν είναι ούτε η αξιολόγηση ούτε η υποχρηματοδότηση ούτε ο αυταρχισμός της διοίκησης ούτε η εξετασιολαγνεία των καρεκλοκενταύρων του Αμαρουσίου ούτε η κοινωνική καταστολή ... . 

Είναι ο συνολικός λυσσαλέος υπαρξιακός πόλεμος του κεφαλαίου ενάντια στις ζωές των εργαζομένων και των φτωχών. Ένας πόλεμος, αυτόχρημα υπαρξιακός και για την εργατική τάξη και τα καταπιεσμένα κοινωνικά στρώματα. Το χρέος εκείνης της εκπαιδευτικής αριστεράς, που θέλει να παραμείνει πιστή στον εαυτό της, δεν είναι μόνο η απαραίτητη αποκάλυψη, αλλά, κυρίως, η κινητοποίηση και η οργάνωση του κόσμου της εκπαίδευσης ενάντια στην επίθεση του, αλαφιασμένου από την ίδια του την κρίση, κεφαλαίου.

*μέλος του Συντονιστικού Οργάνου του Παραρτήματος Κυκλάδων της ΠΕΣΕΚ