«Grosso Pliatsikofication.6» Δημογραφικό: Γηράσκω αεί εργαζόμενος και εκμεταλλευόμενος, τελικώς

Υπάρχουν εποχές όπου μια κοινωνία κοιτάζει τον εαυτό της στον καθρέφτη και δεν αναγνωρίζει πια το είδωλο. Όχι επειδή άλλαξε ξαφνικά, αλλά επειδή η αλλαγή συνέβαινε αργά, αθόρυβα, επίμονα, μέχρι που έγινε αδύνατο να την αγνοήσει. Το δημογραφικό της Ελλάδας είναι ακριβώς αυτός ο καθρέφτης. Μια αλήθεια που δεν εμφανίστηκε χθες, αλλά που διαμορφώθηκε με το πέρασμα των δεκαετιών μέσα από πολιτικές επιλογές, κοινωνικές παραλείψεις και οικονομικές πιέσεις. 

Από το Γιώργη Χρήστου*

Το δημογραφικό δεν είναι μια στατιστική καμπύλη που κατεβαίνει. Είναι μια πολιτική πραγματικότητα που ανεβαίνει. Είναι η αόρατη δύναμη που πιέζει την οικονομία, την εργασία, το κοινωνικό κράτος, τις συντάξεις, την ίδια τη δομή της κοινωνίας. Είναι η δύναμη που διαμορφώνει το μέλλον χωρίς να ρωτάει κανέναν. Είναι μια αλήθεια που δεν αφορά μόνο στο μέλλον. Αφορά και στο παρόν. Στα παιδιά που δε γεννήθηκαν. Στους ανθρώπους που ζουν σήμερα σε «τούτα δω τα μάρμαρα». Αφορά σε μια χώρα που γερνάει και συρρικνώνεται με τρόπο άνισο, ταξικό, πολιτικά φορτισμένο.

Η δημογραφική κρίση δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Δεν είναι σεισμός, πλημμύρα ή επιδημία. Είναι το αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών. Η συσσωρευμένη συνέπεια πολιτικών με τις οποίες υποτιμήθηκε η εργασία, η νεολαία εγκαταλείφθηκε, η οικογένεια αφέθηκε στην τύχη της, τα μεταναστατευτικά και προσφυγικά ρεύματα αντιμετωπίστηκαν σαν απειλή αντί ως ευκαιρία, και το κοινωνικό κράτος απογυμνώθηκε στο όνομα της δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Η γονιμότητα στην Ελλάδα βρίσκεται σταθερά μεταξύ 1,20-1,38 παιδιά/γυναίκα. Αυτό δεν είναι απλώς χαμηλό. Είναι δομικά καταστροφικό. Είναι το επίπεδο στο οποίο μια κοινωνία αρχίζει να συρρικνώνεται με τρόπο μη αναστρέψιμο. Και όμως, η πολιτική συζήτηση εδώ και δεκαετίες αντιμετωπίζει το δημογραφικό σαν ένα μακρινό πρόβλημα, σαν κάτι που θα λυθεί μόνο του, σαν μια στατιστική ιδιοτροπία. Αλλά δεν είναι στατιστική. Είναι πολιτική. 

Η χαμηλή γονιμότητα δεν είναι βιολογικό φαινόμενο αλλά συνέπεια αντικοινωνικών πολιτικών. Δεν είναι ότι οι νέοι δε θέλουν παιδιά. Είναι ότι οι νέοι δεν μπορούν. Δεν είναι ότι οι γυναίκες δε θέλουν να αποκτήσουν παιδιά. Είναι ότι το κράτος δε στηρίζει τις γυναίκες. Δεν είναι ότι η χώρα μας γερνάει. Είναι ότι η Ελλάδα δεν ανανεώνεται.

Η μετανάστευση δεν είναι ροές. Είναι φυγή. Οι νέοι δεν φεύγουν επειδή θέλουν εμπειρίες. Φεύγουν επειδή η χώρα δεν τους χωράει. Φεύγουν επειδή οι μισθοί δεν φτάνουν. Φεύγουν επειδή η στέγη είναι απλησίαστη. Φεύγουν επειδή η εργασία είναι επισφαλής. Φεύγουν επειδή η αξιοπρέπεια είναι πολυτέλεια. Και όσοι μένουν, μένουν με κόστος. Με κόστος προσωπικό, οικονομικό, ψυχικό. Η Ελλάδα δεν χάνει απλώς πληθυσμό. Χάνει ενεργό πληθυσμό. Χάνει μυαλά και εργατικά χέρια. Χάνει μέλλον.

Το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται, και αυτό είναι καλό. Αλλά όταν αυξάνεται σε μια κοινωνία που δεν ανανεώνεται, γίνεται βάρος. Όχι γιατί οι ηλικιωμένοι είναι βάρος, αλλά γιατί το σύστημα που τους στηρίζει έχει αποδυναμωθεί. Γιατί η εργασία που θα έπρεπε να στηρίζει τις συντάξεις έχει συρρικνωθεί. Γιατί η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους, όπως εκτιμάται, πέφτει από 1,7 προς 1 που είναι σήμερα σε 1 προς 1 το 2070. Ένας εργαζόμενος για έναν συνταξιούχο. Αυτό είναι αδιέξοδο.

Η Ελλάδα δε γερνάει μαζί με όλη την Ευρώπη. Η Ελλάδα γερνάει επειδή εκεί οδηγήθηκε από τις πολιτικές των εθελόδουλων κυβερνήσεών της. Επί δεκαετίες η εργασία έγινε φθηνή, η στέγη έγινε απλησίαστη, η δημιουργία οικογένειας έγινε «ατομική ευθύνη», η νεολαία έγινε στατιστική, η μετανάστευση έγινε φόβητρο, το κοινωνικό κράτος έγινε κόστος. Και τώρα, η χώρα πληρώνει τον λογαριασμό.

Ταξική γήρανση

Η γήρανση δεν επηρεάζει όλους το ίδιο. δε γερνάει η κοινωνία ομοιόμορφα. Γερνάει ταξικά. Οι πλούσιοι ζουν περισσότερο, με καλύτερη υγεία, με καλύτερη φροντίδα, με καλύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες. Οι φτωχοί ζουν λιγότερο, με περισσότερες ασθένειες και δυσκολίες στην πρόσβασή τους σε υπηρεσίες. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής είναι μέσος όρος, αλλά ο μέσος όρος κρύβει την αλήθεια. Ο εργάτης οικοδομής δε ζει όσο ο διευθυντής. Η καθαρίστρια δε ζει όσο ο καθηγητής πανεπιστημίου. Ο ντελιβεράς δε ζει όσο ο τραπεζίτης. Ο μετανάστης δε ζει όσο ο ντόπιος. Και όμως, το σύστημα ζητάει από όλους να δουλέψουν μέχρι την ίδια ηλικία. Αυτό δεν είναι δημογραφική πολιτική. Είναι ταξική αδικία.

Το δημογραφικό δεν είναι πρόβλημα του μέλλοντος. Είναι απότοκο του καπιταλιστικού συστήματος, που γεννάει πολέμους, γενοκτονίες και την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Και όσο η συζήτηση παραμένει τεχνοκρατική, ουδέτερη, αποστειρωμένη, τόσο η κρίση βαθαίνει. Γιατί το δημογραφικό δε λύνεται με...

* γραφείο Τύπου ΠΕΣΕΚ
➡️ Για τη συνέχεια της ανάγνωσης, πάτησε εδώ.